PoPच्या मूर्तींमुळे होणारे जलप्रदूषण रोखण्यासाठी 2020 मधील केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या (CPCB) मार्गदर्शक सूचनांची अंमलबजावणी करण्याची मागणी करणाऱ्या जनहित याचिकेवर सुनावणी सुरू होती. न्यायमूर्ती अजय गडकरी आणि कमल खाता यांच्या खंडपीठाने हा सवाल केला.
न्यायालयाने स्पष्ट शब्दांत विचारले, “PoPची मूर्ती पाण्यात विसर्जित करावी, असे सांगणारा एक तरी धार्मिक ग्रंथ आम्हाला दाखवा.”
या प्रकरणात महाराष्ट्र सरकारने 1 ऑगस्ट 2025 रोजी जारी केलेल्या विसर्जन मार्गदर्शक सूचनांनाही आव्हान देण्यात आले आहे. या मार्गदर्शक सूचनांनुसार सहा फुटांपेक्षा मोठ्या PoP मूर्तींचे नैसर्गिक जलस्रोतांमध्ये विसर्जन करण्यास परवानगी आहे, तर त्यापेक्षा लहान मूर्तींचे विसर्जन कृत्रिम तलावांमध्ये करण्याची तरतूद आहे.
PoP मूर्तिकारांच्या वतीने ज्येष्ठ वकील एस. एम. गोर्वाडकर यांनी मोठ्या मूर्तींसाठी प्रतीकात्मक विसर्जनाचा पर्याय पुन्हा मांडला.
या पद्धतीमध्ये भाविकांनी मूर्तीचे पाय पाण्याला स्पर्श करून विसर्जनाची धार्मिक प्रक्रिया पूर्ण करावी आणि त्यानंतर महापालिका प्रशासनाने मूर्ती निश्चित केलेल्या संकलन किंवा पुनर्वापर केंद्रांवर न्याव्यात, असा प्रस्ताव आहे.
जलप्रदूषण रोखणे आणि पर्यावरणाचे संरक्षण करणे हा या प्रस्तावामागील उद्देश असल्याचे गोर्वाडकर यांनी सांगितले. संविधानातील कलम 51A(g) नुसार पर्यावरणाचे संरक्षण करणे ही नागरिकांची मूलभूत कर्तव्ये असल्याचेही त्यांनी नमूद केले.
PoP मूर्तींच्या विसर्जनावरील बंदीला आव्हान देण्यात आले असले तरी CPCBने मार्गदर्शक सूचना केवळ ‘सल्लागार स्वरूपाच्या’ असल्याचे स्पष्ट केल्यानंतर आता आव्हान देण्यासारखे काही उरलेले नाही, असा युक्तिवादही त्यांनी केला.
तसेच जलप्रदूषणाला कारणीभूत ठरणारे विषारी पदार्थ आणि रासायनिक रंगांचा वापर रोखण्याची गरज असल्याचे त्यांनी सांगितले.
मात्र, अखिल सार्वजनिक उत्सव समिती महाराष्ट्र या गणेश मंडळांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या संस्थेने प्रतीकात्मक विसर्जनाच्या प्रस्तावाला विरोध केला.
संस्थेच्या वतीने वकील उदय वारुंजीकर यांनी, “धर्मशास्त्र प्रतीकात्मक विसर्जनाला परवानगी देत नाही,” असा युक्तिवाद केला.
यावर न्यायमूर्ती अजय गडकरी यांनी पुन्हा सवाल करत PoPच्या मूर्तींचे विसर्जन करण्यास धार्मिक ग्रंथात कुठे परवानगी आहे, याचा दाखला देण्यास सांगितले.
त्यावर वारुंजीकर यांनी सांगितले की, हिंदू धार्मिक ग्रंथ सुमारे ३ हजार वर्षांपूर्वी लिहिले गेले, त्या काळात PoP अस्तित्वातच नव्हते. मात्र, त्या काळापासून मूर्तींचे विसर्जन करण्याची परंपरा असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
हेही वाचा