मुंबईत एप्रिल 2024 ते मार्च 2025 या कालावधीत 20,950 वैद्यकीय गर्भपात (Medical Termination of Pregnancy - MTP) झाल्याची माहिती माहिती अधिकार (RTI) अंतर्गत समोर आली आहे. यापैकी 19 वर्षांखालील 716 मुलींचा समावेश असल्याचे धक्कादायक वास्तव उघड झाले आहे.
सामाजिक कार्यकर्ते चेतन कोठारी यांनी दाखल केलेल्या RTI अर्जाला उत्तर देताना बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या (BMC) कुटुंब कल्याण विभागाने ही माहिती दिली. अर्जामध्ये गर्भपात, मातामृत्यू आणि गर्भपाताशी संबंधित मृत्यूंबाबत माहिती मागविण्यात आली होती.
वयोगटानुसार पाहता, 25 ते 29 वर्षे वयोगटातील महिलांमध्ये सर्वाधिक गर्भपात नोंदवले गेले. या वयोगटात 7,296 प्रकरणे समोर आली. त्याखालोखाल 30 ते 34 वयोगटात 5,673, 20 ते 24 वयोगटात 3,314 तर 19 वर्षांखालील मुलींमध्ये 716 गर्भपात नोंदवले गेले.
RTI मधील आकडेवारीनुसार, गर्भनिरोधक साधनांचा अयोग्य वापर किंवा अपयश हे गर्भपातामागील प्रमुख कारण असल्याचे समोर आले आहे. अशा 19,495 प्रकरणांची नोंद झाली. याशिवाय महिलांच्या जीवाला धोका असल्याने 271, गंभीर शारीरिक आरोग्य समस्यांमुळे 288, मानसिक आरोग्य कारणांमुळे 358, बलात्कारातून झालेल्या गर्भधारणेमुळे 27, गर्भातील दोषांमुळे 246 आणि इतर कारणांमुळे 265 गर्भपात करण्यात आले.
आरोग्य अधिकाऱ्यांनी मात्र या आकडेवारीकडे केवळ गर्भनिरोधक अपयश म्हणून पाहू नये, असे स्पष्ट केले आहे. अनेक प्रकरणांमध्ये गर्भनिरोधक साधनांविषयी अपुरी माहिती, चुकीचा वापर, अनियमित वापर किंवा सामाजिक कलंकामुळे खरी माहिती न सांगितल्याची शक्यता असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
वॉर्डनिहाय आकडेवारीत K-West वॉर्डमध्ये सर्वाधिक 3,248 गर्भपातांची नोंद झाली आहे. त्यानंतर F-North मध्ये 1,960, S वॉर्डमध्ये 1,650, R-North मध्ये 1,297 आणि G-South मध्ये 1,288 प्रकरणे नोंदवली गेली.
याशिवाय, मुंबईत याच कालावधीत 4,226 नैसर्गिक गर्भपात (Miscarriages) देखील नोंदवले गेले. वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते, हे गर्भपात वैद्यकीय, आनुवंशिक किंवा गर्भधारणेशी संबंधित गुंतागुंतींमुळे होतात आणि ते वैद्यकीय गर्भपातांपेक्षा वेगळे असतात.
चेतन कोठारी यांनी 2017 मध्येही अशाच प्रकारची माहिती RTI अंतर्गत मागवली होती. त्यावेळी एप्रिल 2017 ते मार्च 2018 दरम्यान 35,358 गर्भपातांची नोंद झाली होती. तसेच गर्भपाताशी संबंधित गुंतागुंतींमुळे 19 माता मृत्यू झाल्याची माहितीही समोर आली होती.
ताज्या आकडेवारीतून मुंबईत दरवर्षी मोठ्या प्रमाणात गर्भपात होत असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, या परिस्थितीत लैंगिक शिक्षण, कुटुंब नियोजन सेवा, गर्भनिरोधकांविषयी जागरूकता आणि मातृ आरोग्य सेवांवर अधिक भर देण्याची गरज आहे.
हेही वाचा