मलेरियाच्या एकूण रुग्णांमध्ये फॅल्सिपॅरम मलेरियाचे प्रमाणही वाढले आहे. 2015 मध्ये हे प्रमाण 5.5 टक्के होते, तर २०२५ मध्ये ते २५.३ टक्क्यांवर पोहोचले.
फॅल्सिपॅरम मलेरियाच्या रुग्णसंख्येत झालेल्या वाढीमागे चाचण्यांचे वाढलेले प्रमाण हे एक कारण असल्याचे महापालिका अधिकाऱ्यांकडून सांगण्यात आले आहे. मात्र, 2015 ते 2025 या काळात मलेरियाच्या चाचण्यांमध्ये 32.3 टक्क्यांची वाढ झाली.
2015 मध्ये 14 लाख 28 हजार 265 चाचण्या करण्यात आल्या होत्या. 2025 मध्ये हा आकडा 18 लाख 89 हजार 12 इतका झाला. त्यामुळे केवळ अधिक चाचण्या झाल्यामुळे फॅल्सिपॅरमच्या रुग्णसंख्येत झालेली 535 टक्क्यांची वाढ स्पष्ट होते का, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.
राज्याचे कीटकशास्त्रज्ञ डॉ. महेंद्र जगताप यांच्या मते, कोविडनंतरच्या काळात फॅल्सिपॅरम मलेरियाची वाढ दिसून आली आहे. पूर्व भारत आणि छत्तीसगडमधून मुंबईत होणारे मजुरांचे स्थलांतर हे यामागील एक कारण असल्याचे त्यांनी सांगितले. मुंबईतील डासांच्या वाढीस पोषक वातावरण आणि अॅनोफिलीस डासांची उपस्थिती यामुळेही मलेरियाचा प्रसार सुरू राहतो.
प्लास्मोडियम फॅल्सिपॅरम हा मलेरिया निर्माण करणारा परजीवी असून, संक्रमित मादी अॅनोफिलीस डासाच्या चाव्यामुळे त्याचा प्रसार होतो. मलेरियाच्या इतर प्रकारांच्या तुलनेत फॅल्सिपॅरम मलेरिया अधिक गंभीर मानला जातो, कारण संसर्ग वेगाने वाढून शरीरातील महत्त्वाच्या अवयवांवर परिणाम करू शकतो.
हा परजीवी लाल रक्तपेशींना संक्रमित करतो. संक्रमित पेशी छोट्या रक्तवाहिन्यांच्या भिंतींना चिकटल्याने रक्तप्रवाहात अडथळा निर्माण होऊ शकतो. गंभीर स्थितीत मेंदू, मूत्रपिंड आणि इतर अवयवांवर परिणाम होण्याची शक्यता असते.
फॅल्सिपॅरम मलेरियाची सुरुवातीची लक्षणे अनेकदा साध्या तापासारखी वाटू शकतात. ताप, थंडी वाजणे, डोकेदुखी, अंगदुखी, अशक्तपणा, घाम येणे, मळमळ, उलट्या आणि भूक न लागणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.
ही लक्षणे डेंग्यूसह इतर संसर्गांमध्येही दिसत असल्याने केवळ लक्षणांवरून मलेरियाचे निदान करणे कठीण होऊ शकते. त्यामुळे संशय असल्यास मलेरियाची रक्त तपासणी महत्त्वाची ठरते.
मुंबईतील रहिवासी नितेश ढीढे यांनी सांगितले की, त्यांच्या ३९ वर्षीय वडिलांना आलेल्या लक्षणांकडे सुरुवातीला साधा ताप म्हणून पाहिले गेले. त्यांना लघवीचा रंग गडद होण्यासारखे लक्षणही दिसले होते, मात्र त्याचे गांभीर्य सुरुवातीला लक्षात आले नाही.
जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार (WHO), उपचार न मिळाल्यास P. falciparum मलेरिया वेगाने गंभीर स्वरूप धारण करू शकतो. गंभीर अवस्थेत मेंदूचा मलेरिया, झटके, तीव्र रक्तक्षय, श्वास घेण्यास त्रास, रक्तातील साखर कमी होणे, कावीळ, मूत्रपिंड निकामी होणे, असामान्य रक्तस्राव आणि रक्ताभिसरण कोलमडणे यांसारख्या गुंतागुंती होऊ शकतात. काही गंभीर प्रकरणांमध्ये अनेक अवयव निकामी होण्याचा धोका असतो.
लहान मुले, गर्भवती महिला, HIV/AIDS असलेले रुग्ण आणि मलेरियाविरोधात पुरेशी प्रतिकारशक्ती विकसित नसलेल्या व्यक्तींमध्ये गंभीर आजाराचा धोका अधिक असतो.
मलेरियाचे निदान रक्तातील परजीवीची तपासणी करणाऱ्या मायक्रोस्कोपी किंवा रॅपिड डायग्नोस्टिक टेस्टद्वारे केले जाऊ शकते. साध्या फॅल्सिपॅरम मलेरियासाठी WHOकडून आर्टेमिसिनिन-आधारित कॉम्बिनेशन थेरपी (ACT)ची शिफारस केली जाते. गंभीर मलेरियामध्ये तातडीने वैद्यकीय उपचार आणि आवश्यकतेनुसार शिरामार्फत अँटीमलेरियल औषधांची आवश्यकता असू शकते.
सतत ताप, थंडी वाजणे किंवा मलेरियासारखी लक्षणे जाणवत असल्यास स्वतःहून औषध घेण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन योग्य तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे.
हेही वाचा