हा प्रकल्प Panvel Municipal Corporation आणि ICAR-Directorate of Weed Research यांच्या संयुक्त विद्यमाने राबविण्यात येत आहे.
सुमारे 22 एकर क्षेत्रफळ असलेल्या वडाळे तलावामध्ये सॅल्विनिया मोलेस्टा या आक्रमक तरंगत्या वनस्पतीने तब्बल 4.5 हेक्टर क्षेत्र व्यापले होते. या वनस्पतीच्या दाट थरामुळे पाण्यातील ऑक्सिजनचे प्रमाण कमी होत होते. परिणामी मासे आणि इतर जलचर जीवांवर विपरीत परिणाम होत होता तसेच तलावाच्या नैसर्गिक परिसंस्थेलाही धोका निर्माण झाला होता.
या समस्येवर उपाय म्हणून पनवेल महापालिकेने 11.80 लाख रुपयांचा जैविक नियंत्रण प्रकल्प हाती घेतला आहे. एप्रिल 2026 ते ऑक्टोबर 2027 या कालावधीत चालणाऱ्या या प्रकल्पांतर्गत तलावात एक लाखांहून अधिक 'सर्टोबॅगस सॅल्विनीए' (Cyrtobagous salviniae) भुंगे सोडण्यात आले आहेत.
हे भुंगे सॅल्विनिया मोलेस्टा वनस्पतीवरच उपजीविका करतात. त्यामुळे ते या आक्रमक वनस्पतीचा नाश करतात, मात्र मासे, पाण्याची गुणवत्ता किंवा इतर जलचर जीवांना कोणतीही हानी पोहोचवत नाहीत.
महापालिकेच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, या जैविक उपाययोजनेमुळे वनस्पतीची घनता कमी होत असून पर्यावरणीय समतोलही अबाधित राहत आहे. रासायनिक फवारणीच्या तुलनेत ही पद्धत जैवविविधतेसाठी अधिक सुरक्षित आणि शाश्वत मानली जाते.
तलाव पुनरुज्जीवन मोहिमेचा भाग म्हणून तलावात सांडपाणी आणणारे नाले आणि वाहिन्या बंद करण्यात आल्या आहेत. त्यामुळे पाण्याचा प्रवाह सुधारला असून जलगुणवत्तेतही सकारात्मक बदल दिसून येत आहेत.
पर्यावरण तज्ज्ञांच्या मते, पाण्याची सुधारलेली गुणवत्ता आणि कमी झालेले तण यामुळे स्थलांतरित पक्षी तसेच इतर वन्यजीवांसाठी अधिक अनुकूल अधिवास निर्माण होत आहे.
पनवेल महापालिका आयुक्त मंगेश चितळे (Mangesh Chitale) यांनी सांगितले की, "वडाळे तलाव ही पनवेलची शान आहे. त्याचे नैसर्गिक सौंदर्य आणि पर्यावरणीय संतुलन जपण्यासाठी स्वीकारलेला हा 'ग्रीन सोल्युशन' यशस्वी ठरत आहे. आक्रमक वनस्पतीचे पूर्ण निर्मूलन झाल्यानंतर तलावाचे सौंदर्य आणि पर्यावरणीय महत्त्व आणखी वाढेल."
वैज्ञानिक आणि निसर्गाधारित उपायांचा वापर करून आक्रमक प्रजातींवर नियंत्रण मिळवण्याचा हा प्रकल्प शहरी जलस्रोत पुनरुज्जीवनासाठी आदर्श मानला जात आहे. जैवविविधतेचे संरक्षण करत पर्यावरणपूरक पद्धतीने तलाव संवर्धन कसे करता येते, याचे हे उत्तम उदाहरण असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
हेही वाचा
Share
Tweet
