अनेक आस्थापनांमध्ये विहित उत्पादन आणि गुणवत्ता-नियंत्रण मानकांचे गंभीर उल्लंघन झाल्याचे तपासणीत आढळून आल्यानंतर, महाराष्ट्र (maharashtra) अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) आयुर्वेदिक औषध उत्पादकांवर राज्यव्यापी कारवाई सुरू केली आहे.

औषध आणि सौंदर्यप्रसाधने अधिनियम, 1940, औषध आणि सौंदर्यप्रसाधने नियम, 1945, आणि अनुसूची 'टी' (Schedule T) यांचे पालन तपासले जावे यासाठी एफडीएने (FDA) राज्यव्यापी तपासणी मोहिमेचा भाग म्हणून महाराष्ट्रातील 434 परवानाधारक आयुर्वेदिक औषध उत्पादन आस्थापनांची तपासणी केली.

अनुसूची 'टी' मध्ये आयुर्वेदिक, सिद्ध आणि युनानी औषधांसाठी उत्तम उत्पादन पद्धती (GMP) आवश्यकता नमूद केलेल्या आहेत.

तपासणीनंतर, विविध उल्लंघने आणि नियमांचे पालन न केल्याच्या घटनांसाठी 135 उत्पादकांना कारणे दाखवा नोटीस बजावण्यात आली.

या आस्थापनांना तपासणीदरम्यान आढळलेल्या उल्लंघनांवर स्पष्टीकरण देण्याचे आणि विहित आवश्यकतांचे पालन करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

सर्वात गंभीर प्रकरणांमध्ये, औषधांची गुणवत्ता, सुरक्षितता आणि परिणामकारकतेवर परिणाम करू शकणारे आणि सार्वजनिक आरोग्यासाठी धोका निर्माण करू शकणारे मोठे उल्लंघन आढळल्यानंतर, एफडीएने 10 आयुर्वेदिक औषध उत्पादकांचे उत्पादन परवाने कायमस्वरूपी रद्द केले आहेत.

तपासणीदरम्यान आढळलेल्या उल्लंघनांमध्ये पात्र किंवा मान्यताप्राप्त तांत्रिक कर्मचाऱ्यांची अनुपस्थिती आणि सक्षम तांत्रिक कर्मचाऱ्यांशिवाय उत्पादन केले जात असल्याच्या घटनांचा समावेश होता.

अनेक आस्थापनांमध्ये अकार्यक्षम गुणवत्ता-नियंत्रण विभाग असल्याचे आणि उत्पादन व चाचणीसाठी आवश्यक यंत्रसामग्री व उपकरणांची कमतरता असल्याचेही आढळून आले.

एफडीएला अस्वच्छ उत्पादन स्थळे, बॅच उत्पादन नोंदी आणि कच्च्या मालाच्या नोंदी गहाळ असणे किंवा त्यांमध्ये विसंगती असणे, उत्पादनाच्या लेबलवर चुकीच्या उत्पादन तारखा असणे आणि कच्च्या मालाची व तयार उत्पादनांची चाचणी करण्यासाठी चाचणी नोंदींचा किंवा योग्य व्यवस्थेचा अभाव असलेली प्रकरणे देखील आढळली.

इतर उल्लंघनांमध्ये कच्च्या मालाच्या योग्य नोंदींचा अभाव, मंजूर आराखडा नसलेली किंवा मंजूर आराखड्याशी सुसंगत नसलेली उत्पादन जागा, आणि तांत्रिक कर्मचारी व कामगारांच्या वैद्यकीय तपासणीच्या नोंदी ठेवण्यात आलेले अपयश यांचा समावेश होता.

तपासणीत असेही आढळून आले की, काही आस्थापनांमध्ये तांत्रिक कर्मचाऱ्यांना दिलेल्या प्रशिक्षणाची कोणतीही नोंद नव्हती आणि त्यांच्याकडे कंट्रोल सॅम्पल्स व मास्टर फॉर्म्युला रेकॉर्ड्सचा अभाव होता, जे औषधनिर्माण गुणवत्ता नियंत्रणाचे महत्त्वाचे घटक आहेत.

उत्पादन प्रक्रियेदरम्यान क्रॉस-कंटॅमिनेशन टाळण्यासाठी अपुरी कार्यपद्धती असल्याचेही एफडीएला आढळले.

औषधांची गुणवत्ता, सुरक्षितता आणि परिणामकारकता या दृष्टिकोनातून उल्लंघन अत्यंत गंभीर असल्याचे मूल्यांकन केल्यानंतर, महाराष्ट्र एफडीएच्या आयुर्वेदिक परवाना प्राधिकरणाने ही कारवाई करण्याचे आदेश दिले.

एफडीए आयुक्त तुकाराम मुंडे म्हणाले की, आयुर्वेदिक औषधांचे उत्पादन विहित मानकांनुसारच काटेकोरपणे केले पाहिजे.

तसेच त्यांनी यावर भर दिला की, पारंपरिक आयुर्वेदिक औषधांच्या उत्पादकांनी मान्यताप्राप्त संदर्भ ग्रंथांचे पालन केले पाहिजे, तर पेटंट आणि प्रोप्रायटरी औषधांनी विहित गुणवत्ता-नियंत्रण मानकांची पूर्तता केली पाहिजे.

एफडीएने आयुर्वेदिक उत्पादकांना इशारा दिला आहे की, 'शेड्यूल टी'च्या चांगल्या उत्पादन पद्धती (जीएमपी) आवश्यकतांचे पालन न करणाऱ्या आस्थापनांवर कठोर कारवाई केली जाईल.

महाराष्ट्रात उत्पादित होणारी आयुर्वेदिक औषधे आवश्यक मानकांची पूर्तता करतात याची खात्री करणे आणि सार्वजनिक आरोग्यावर परिणाम करणाऱ्या त्रुटींवर कठोर कारवाई करणे, हा या राज्यव्यापी तपासणी मोहिमेचा उद्देश आहे.

हेही वाचा

निवृत्तीचं वय 58 वरून 60 करण्याची मागणी

BMCकडून जन्म-मृत्यू दाखल्यांची सेवा आता अधिक जलद