भारतात दरवर्षी सुमारे 2.5 लाख कॉर्नियांची गरज असताना प्रत्यक्षात केवळ 50 हजारांच्या आसपास नेत्रदान होत असल्याने ही तफावत भरून काढण्यासाठी वाहनचालक परवाना प्रक्रियेत नेत्रदानाची संमती अनिवार्य करण्याची मागणी नेत्रतज्ज्ञांनी केली आहे.
25 ऑगस्ट ते 8 सप्टेंबरदरम्यान राष्ट्रीय नेत्रदान पंधरवडा साजरा केला जात आहे. या पार्श्वभूमीवर प्रसिद्ध नेत्रतज्ज्ञ डॉ. शशी कपूर यांनी ही मागणी केली.
वाहन परवाना काढताना किंवा त्याचे नूतनीकरण करताना संबंधित व्यक्तीला नेत्रदान करण्याची इच्छा आहे का, हे विचारून त्याची अधिकृत नोंद केली जावी, असे त्यांनी म्हटले आहे.
अशी माहिती उपलब्ध असल्यास संबंधित व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर नेत्रपेढीला तातडीने माहिती देता येईल. कारण प्रत्यारोपणासाठी कॉर्निया मृत्यूनंतर साधारण सहा तासांच्या आत काढणे आवश्यक असते. त्यामुळे आधीच नोंद असलेली संमती नेत्रदानाची प्रक्रिया जलद करण्यास मदत करू शकते.
भारतात सुमारे 1.8 कोटी लोक अंधत्वासह जगत आहेत. त्यापैकी कॉर्नियाच्या नुकसानीमुळे दरवर्षी अंदाजे 25 ते 30 हजार नवीन अंधत्वाची प्रकरणे समोर येतात.
यातील मोठ्या प्रमाणातील रुग्णांना कॉर्निया प्रत्यारोपणाद्वारे दृष्टी मिळू शकते. मात्र नेत्रदानाच्या अपुऱ्या प्रमाणामुळे प्रत्यारोपणासाठी प्रतीक्षा करावी लागते.
अमेरिकेत वाहनचालक परवान्यावरच संबंधित व्यक्तीची नेत्रदानाची इच्छा नोंदवण्याची व्यवस्था आहे. रुग्णालयांकडून मृत व्यक्तीच्या कुटुंबीयांशीही नेत्रदानाबाबत संपर्क केला जातो.
भारतात मात्र अशी अनिवार्य आणि एकत्रित व्यवस्था नसल्याने महत्त्वाच्या वेळी नातेवाईकांपर्यंत नेत्रदानाबाबतचा प्रस्ताव पोहोचत नाही.
मुंबई महापालिकेच्या रुग्णालयांमधील मृत्यू प्रमाणपत्रांमध्ये सुमारे दशकभरापूर्वी नेत्रदानाचा पर्याय समाविष्ट करण्यात आला होता. मात्र प्रत्यक्षात मृतांच्या कुटुंबीयांना नियमितपणे नेत्रदानासाठी विचारले जात नसल्याचे नेत्रतज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.
त्यामुळे कॉर्निया प्रत्यारोपणासाठी प्रतीक्षा करणाऱ्या रुग्णांना सहा ते नऊ महिन्यांपर्यंत प्रतीक्षा करावी लागू शकते.
मृत रुग्णांच्या कुटुंबीयांना नेत्रदानाबाबत योग्य माहिती देण्यासाठी रुग्णालयांच्या ICUबाहेर प्रशिक्षित सामाजिक कार्यकर्ते किंवा समुपदेशक तैनात करण्याची सूचनाही डॉ. कपूर यांनी केली आहे.
वाहन परवान्यावरील नेत्रदान संमती, रुग्णालये आणि नेत्रपेढ्या यांना जोडणारी एक सुसूत्र व्यवस्था तयार झाल्यास देशातील नेत्रदानाचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणात वाढू शकते आणि मागणी व उपलब्धतेमधील मोठी तफावत कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
श्रीलंका हे जगातील प्रमुख कॉर्निया दाते देशांपैकी एक आहे, तर अमेरिकेत दरवर्षी सुमारे 50 हजार कॉर्निया प्रत्यारोपणाच्या शस्त्रक्रिया केल्या जातात.
या देशांच्या धर्तीवर भारतातही संमतीवर आधारित नेत्रदानाची प्रभावी व्यवस्था उभारल्यास मोठ्या संख्येने रुग्णांना दृष्टी मिळू शकते, असा विश्वास नेत्रतज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे.
हेही वाचा
Share
Tweet
