मुंबई महानगर प्रदेशात (MMR) यंदा फ्लेमिंगो पक्ष्यांचे आगमन उशिरा झाल्याचे आढळून आले. त्यांच्या संख्येतही लक्षणीय घट नोंदवली गेली आहे. साधारणपणे ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमध्ये दिसणारे हे स्थलांतर यावेळी काही महिन्यांनी झाले आहे. त्यामुळे पर्यावरणप्रेमी आणि पक्षी निरीक्षकांमध्ये चिंता व्यक्त केली जात आहे.

अलीकडच्या आठवड्यात ठाणे क्रीक अभयारण्य आणि भांडुप पंपिंग स्टेशन परिसरात ग्रेटर आणि लेसर फ्लेमिंगो दिसून आले आहेत. भरतीच्या वेळी हे पक्षी नवी मुंबईतील उंच भागातील वेटलँड्सकडे, जसे की टीएस चाणक्य आणि डीपीएस वेटलँड्स, स्थलांतर करत असल्याचेही निरीक्षणात आले आहे, जिथे त्यांना अजूनही योग्य अन्न मिळत आहे.

या उशिराचे मुख्य कारण गुजरातमधील लांबलेल्या पावसाळ्याला मानले जात आहे. फ्लेमिंगो पक्ष्यांचे मूळ अधिवास असलेल्या गुजरातमध्ये दीर्घकाळ पाऊस झाल्यामुळे तेथून स्थलांतर उशिरा झाले. तापमान वाढल्यानंतरच हे पक्षी हळूहळू मुंबईच्या किनारी भागाकडे वळले.

यावर्षी फ्लेमिंगोंची संख्या मोठ्या प्रमाणात घटली आहे. पूर्वी MMR परिसरात दरवर्षी दोन लाखांहून अधिक फ्लेमिंगो येत असताना, यंदा ही संख्या सुमारे 25,000 पर्यंत खाली आल्याचा अंदाज आहे. गेल्या दशकात अशा प्रकारचा उशीर आणि घट फारच कमी वेळा पाहायला मिळाली आहे.

पर्यावरणीय हानी हे यामागील आणखी एक महत्त्वाचे कारण मानले जात आहे. नवी मुंबईतील वेटलँड्समध्ये प्रदूषण, जमीन भरणी आणि अडथळ्यांमुळे पाण्याचा ठहराव वाढला असून, मोठ्या प्रमाणात शेवाळ तयार झाले आहे. त्यामुळे फ्लेमिंगोंना अन्नासाठी आवश्यक असलेले मडफ्लॅट्स ओळखणे कठीण होत आहे. यामुळेच काही फ्लेमिंगो मलाडसारख्या पर्यायी भागांकडे वळताना दिसत आहेत.

काही ठिकाणी स्वच्छता आणि पुनर्संचयितीकरणाचे प्रयत्न सुरू असले तरी, एकूण पर्यावरणीय स्थिती अजूनही नाजूक आहे. तज्ज्ञांच्या मते, ही परिस्थिती अशीच कायम राहिल्यास मुंबई परिसरातील फ्लेमिंगो अधिवास धोक्यात येऊ शकतो. त्यामुळे वेटलँड्सचे संवर्धन आणि प्रदूषण नियंत्रणासाठी तातडीने ठोस उपाययोजना करण्याची गरज अधोरेखित झाली आहे.