मुंबईतील अनेक सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळे मोठ्या मूर्तींसाठी प्रसिद्ध आहेत. खेतवाडीचा राजा हे त्यापैकी एक प्रमुख नाव आहे. गेल्या काही वर्षांत अधिकाधिक उंच मूर्ती बसवण्याची जणू स्पर्धाच सुरू झाली आहे. मात्र, या स्पर्धेमुळे भाविक, मंडळाचे कार्यकर्ते, पोलीस आणि महापालिका कर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षेचा प्रश्न निर्माण झाला आहे.
मिळालेल्या माहितीनुसार, यंदाच्या गणेशोत्सवात आतापर्यंत किमान तीन उंच गणेशमूर्ती आगमनादरम्यान कोसळल्या आहेत. या घटनांमध्ये दोन जणांचा मृत्यू, तर सुमारे 10 जण जखमी झाले आहेत. त्यामुळे मोठ्या मूर्तींच्या सुरक्षित हाताळणीचा मुद्दा पुन्हा चर्चेत आला आहे.
बृहन्मुंबई सार्वजनिक गणेशोत्सव समन्वय समितीने (BSGSS) मंडळे आणि भाविकांसाठी सुरक्षा आणि खबरदारीच्या मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत.
गणेशोत्सवाच्या साधारण महिनाभर आधी BMCकडून विभागनिहाय तयारी सुरू केली जाते. यात झाडांच्या फांद्यांची छाटणी, लोंबकळणाऱ्या केबल्सची उंची वाढवणे आणि प्रमुख विसर्जन स्थळांकडे जाणाऱ्या रस्त्यांची डागडुजी यांचा समावेश असतो.
विसर्जनाच्या दिवशी आपत्ती व्यवस्थापन पथके, मुंबई अग्निशमन दल, कंत्राटी कर्मचारी, स्वयंसेवक, कोस्ट गार्ड आणि नौदलाचे अधिकारी तैनात असतात. मात्र, मोठ्या आणि वजनदार मूर्ती समुद्रात नेऊन विसर्जित करताना या यंत्रणांसमोर अनेक अडचणी निर्माण होतात.
मूर्ती विसर्जनस्थळी पोहोचण्यापूर्वीच अडथळे निर्माण होऊ शकतात. उंच मूर्ती झाडांच्या फांद्या, ओव्हरहेड वीजवाहिन्या किंवा इतर संरचनांमध्ये अडकू शकतात. पूलही अडथळा ठरू शकतात. मूर्ती नेण्यासाठी वापरलेली ट्रॉली मध्येच बिघडल्यास परिस्थिती आणखी बिकट होऊ शकते.
सर्वाधिक गणेशमूर्तींचे विसर्जन होणाऱ्या गिरगाव चौपाटीवर मोठ्या मूर्तींचे व्यवस्थापन विशेष आव्हानात्मक ठरते. मूर्ती उंच आणि वजनदार असल्यास ती पुन्हा हलवण्यासाठी मोठा वेळ लागतो. त्यामुळे विसर्जनस्थळी गोंधळ आणि गर्दी निर्माण होण्याची शक्यता असते.
काही वेळा अरुंद किंवा अडथळ्यांच्या मार्गातून मूर्ती पुढे नेण्यासाठी मुकुट, फेटे, स्टँड किंवा सजावटीचे काही भाग काढावे लागतात. वजन कमी करण्यासाठीही सजावटीचे घटक हटवले जातात.
समुद्रातील विसर्जनावेळीही धोका कायम असतो. मोठ्या मूर्ती विसर्जनस्थळी पोहोचेपर्यंत भरती ओसरलेली असल्यास स्वयंसेवक आणि कोस्ट गार्डच्या जवानांना समुद्रात अधिक आत जावे लागू शकते. त्यामुळे त्यांच्या सुरक्षेचा प्रश्न निर्माण होतो. त्यातच मोठ्या मूर्ती पाहण्यासाठी वाढणारी गर्दी असल्याने गर्दी नियंत्रणाचे आव्हानही वाढते.
साकीनाक्याच्या महाराजांच्या 42 फुटी मूर्तीचे पवई तलावात विसर्जन करण्याचे नियोजन आहे. मात्र, पवई तलावाची खोली तुलनेने कमी असल्याने एवढ्या मोठ्या मूर्तीचे विसर्जन करणे हेही प्रशासनासमोर मोठे आव्हान ठरणार आहे.
मंडळाचे सचिव जॅक जिकामडे यांनी सांगितले की, मूर्तीच्या उंचीमुळे पोलीस आणि पालिका प्रशासनाकडून विसर्जनासाठी विशेष व्यवस्था केली जाते. विसर्जनाच्या दिवशी मूर्तीच्या मार्गातील ओव्हरहेड वायर काढल्या जातात किंवा त्यांची उंची वाढवली जाते, जेणेकरून मूर्तीला मार्गात अडथळा निर्माण होऊ नये.
गणेशमूर्तींच्या उंचीचा मुद्दा नवा नाही. 2008 मध्ये BSGSSने मुंबईतील गणेशमूर्तींची कमाल उंची 18 फूट ठेवण्याचा ठराव केला होता. यासाठी विशेष समितीही स्थापन करण्यात आली आणि सर्व मंडळांनी या मर्यादेला सहमती दर्शवली होती.
मात्र, ही व्यवस्था पुढे कायम राहिली नाही. 25 ते 50 वर्षांची परंपरा असलेल्या अनेक मंडळांनी मोठ्या मूर्ती कायम ठेवण्याचा निर्णय घेतला. दहिभावकर यांच्या मते, 2012 पासून पुन्हा मूर्तींच्या उंचीची स्पर्धा वाढू लागली.
आता BSGSSने सरकारने विशेष समिती स्थापन करून मुंबईतील सर्व सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळांसाठी मूर्तीच्या उंचीची कायदेशीर बंधनकारक मर्यादा निश्चित करावी, अशी मागणी केली आहे. वाढत्या उंचीमुळे निर्माण होणाऱ्या सुरक्षेच्या प्रश्नांवर तोडगा काढण्यासाठी हा निर्णय आवश्यक असल्याचे समितीचे म्हणणे आहे.
हेही वाचा
Share
Tweet
