भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागाची एक टीम अधीक्षक पुरातत्त्वशास्त्रज्ञ डॉ. अभिजीत आंबेकर यांच्या नेतृत्वाखाली, बेटाच्या पूर्व बाजूकडील 'मोराबंदर' परिसरात काम करत आहे. या कामाचा उद्देश बेटावरील प्राचीन वसाहतींचे स्वरूप आणि विस्तार निश्चित करण्यासोबतच त्यांचा कालक्रम प्रस्थापित करण्याचा आहे. घारापुरीला आढळलेल्या या रचनेमध्ये आयताकृती जलाशय (lake) आहे. पाणीपुरवठ्याच्या दृष्टिकोनातून इंग्रजी 'टी' आकाराच्या जलाशयाशी पायऱ्यापायऱ्यांच्या रचनेतून जोडण्यात आली आहे. 'या स्थळावरील महत्त्वपूर्ण शोधांपैकी एक म्हणजे एक प्रचंड मोठी वास्तू, जिची लांबी सुमारे 14.7 मीटर असून रुंदी 6.7 मीटर आणि 10.8 मीटर इतकी आहे. यामुळे या वास्तूला इंग्रजी 'टी' आकाराचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे. उत्खननाचे काम आतापर्यंत पाच मीटर खोलीपर्यंत पोहोचले आहे. तसेच त्यामध्ये पायऱ्यांच्या 20 पायऱ्या उजेडात आल्या आहेत. या पायऱ्या दगडांपासून बांधण्यात आल्या आहेत, आणि हे दगड एलिफंटा बेटावरील नाहीत,' असे आंबेकर यांनी सांगितले.मुंबईजवळील (mumbai) घारापुरी बेट (gharapuri island) हे खडकात कोरलेल्या अद्भुत लेण्यांसाठी ओळखले जाते. यापूर्वीही येथे पाण्याचा साठा करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या अशा प्रकारच्या टाक्या सापडल्या आहेत. मात्र पाण्यासाठी केलेली ही रचना अत्यंत विचारपूर्वक आणि कुशलतेने केलेली आहे. बेटावर पावसाचे पाणी मोठ्या प्रमाणात पडत असले, तरी येथील जमिनीचा पृष्ठभाग खडकाळ असल्यामुळे पाण्याचा जमिनीत झिरपण्याचा वेग खूपच कमी असतो आणि बहुतांश पाणी वाहून जाऊन समुद्राला मिळते.
पुरातत्त्वशास्त्रज्ञांना 'इंडो-मेडिटेरेनियन' (रोमन) विशिष्ट भांड्याचे तुकडे, तसेच इतर आयात केलेली मातीची भांडी आणि काच सापडली आहेत.
यावरून दोन लांबच्या प्रदेशांतील देवाणघेवाण समोर येते. घारापुरी हे एक धार्मिक स्थळ नव्हते, तर ते सागरी मार्गावरील व्यापक जाळ्यांमधील एक केंद्र होते.
येथील उत्खननात आयात केलेली मातीची भांडीदेखील सापडली आहेत, तसेच काही नाणी सापडली असून यात तांब्याची आणि शिशाची आहेत.
तांब्याच्या नाण्यांपैकी दोन नाणी ही कलचुरी राजवंशातील 'कृष्णराज' यांची असल्याचे स्पष्ट झाले आहे, असे पुणे येथील 'डेक्कन कॉलेज पदव्युत्तर आणि संशोधन संस्थे'चे प्रा. अभिजीत दांडेकर यांनी सांगितले.
Share
Tweet
