Brihanmumbai Municipal Corporation (BMC) मुंबईतील संवेदनशील सार्वजनिक ठिकाणांवरील भटक्या कुत्र्यांचा प्रश्न सोडवण्यासाठी मालवणी येथे पाच एकर जागेवर स्ट्रे डॉग सॅंक्च्युरी (आश्रयस्थान) उभारण्याची योजना आखत आहे. या प्रस्तावाला अद्याप Urban Development Department of Maharashtra कडून अंतिम मंजुरी मिळालेली नाही. मंजुरी मिळाल्यानंतर हे मुंबईतील पहिले भटक्या कुत्र्यांसाठीचे आश्रयस्थान ठरेल.
हा निर्णय Supreme Court of India यांनी नोव्हेंबर 2025 मध्ये दिलेल्या निर्देशांनंतर घेण्यात आला आहे. न्यायालयाने सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांना सार्वजनिक ठिकाणांवरून भटके कुत्रे हटवून त्यांना मान्यताप्राप्त आश्रयस्थानी ठेवण्याचे निर्देश दिले होते.
BMC च्या “Evaluation of Street Dog Population Management and Sterilisation Impact” या अहवालानुसार मुंबईत सध्या सुमारे 90,757 भटके कुत्रे आहेत. विशेष म्हणजे 2014 मध्ये ही संख्या 95,000 पेक्षा जास्त होती.
आतापर्यंत महानगरपालिका भटक्या कुत्र्यांचे निर्बीजकरण (sterilisation) करून त्यांना ज्या ठिकाणी सापडले त्या परिसरात परत सोडण्याची पद्धत वापरत होती. अहवालानुसार 2024 पर्यंत अपेक्षित कुत्र्यांच्या लोकसंख्येपैकी सुमारे 62.9% कुत्र्यांचे निर्बीजकरण झाले आहे. तरीही काही कुत्र्यांचे निर्बीजकरण झालेले नाही. सुमारे 10.3% मादी कुत्रे आणि 18.3% नर कुत्र्यांवर ही प्रक्रिया अजून झालेली नाही.
नवीन योजनेनुसार कुत्र्यांचे निर्बीजकरण आणि लसीकरण सुरूच राहील, पण त्यांना परत त्याच परिसरात सोडण्याऐवजी मान्यताप्राप्त आश्रयस्थानी हलवले जाईल.
पहिल्या टप्प्यात जास्त वर्दळ असलेल्या आणि संवेदनशील ठिकाणांमधून कुत्रे हटवले जातील. यामध्ये
रुग्णालये
शाळा
रेल्वे स्थानके
स्टेडियम
बस डेपो
यांचा समावेश आहे. ही प्रक्रिया सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशानुसार केली जाईल.
मालवणीतील प्रस्तावित आश्रयस्थानाची नेमकी क्षमता अद्याप निश्चित करण्यात आलेली नाही. मात्र हे केंद्र Animal Welfare Board of India (AWBI) यांनी दिलेल्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार तयार केले जाईल.
नोव्हेंबर 2025 मध्ये AWBI ने जारी केलेल्या परिपत्रकानुसार 100, 500 किंवा 1,000 कुत्र्यांसाठी आश्रयस्थानाची योजना तयार करता येते. त्यामध्ये काही मूलभूत सुविधा आवश्यक असतील, जसे की:
कुत्र्यांसाठी मोकळी जागा
कचरा व्यवस्थापन प्रणाली
अन्न व पाण्याची व्यवस्था
पशुवैद्यकीय उपचार सुविधा
तसेच सहा फूट उंच कुंपण, आणि रक्षक, स्वच्छता कर्मचारी व प्राणीपालक यांसारख्या कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती करण्याची शिफारसही करण्यात आली आहे.
सध्या BMC कडे स्वतः चालवलेली भटक्या कुत्र्यांची आश्रयस्थाने नाहीत. तसेच मुंबईत मोकळ्या जागेची कमतरता आहे. त्यामुळे महानगरपालिका Public-Private Partnership (PPP) मॉडेलद्वारे ही आश्रयस्थाने उभारण्याचा विचार करत आहे. निर्बीजकरण केलेल्या कुत्र्यांसाठी अमेनिटी प्लॉट्सचा वापर करण्याचीही योजना आहे.
या योजनेसोबतच BMC शहरात रेबीज जनजागृती मोहीमही राबवत आहे. फेब्रुवारी महिन्यात महानगरपालिकेने मुंबईतील 21 परिसरांमध्ये आणि 82 शाळांमध्ये जनजागृती कार्यक्रम आयोजित केले.
हेही वाचा
Share
Tweet
