मुंबईत सायबर क्राइम कमी, मात्र गुन्हे उकलण्याचा वेग मंद

मुंबई पोलीस सायबर सेलच्या अनेक वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनंतर आता सायबर गुन्हे नियंत्रणात आणण्यात काही प्रमाणात यश मिळू लागले आहे.

मात्र, तपासाचे (इन्व्हेस्टिगेशन) कमी प्रमाण ही पोलीस यंत्रणेसाठी अजूनही चिंतेची बाब आहे.

अनेक वर्षे सायबर गुन्ह्यांमध्ये झपाट्याने वाढ झाल्यानंतर, मुंबई पोलीस अखेर त्यांची संख्या काही अंशी कमी करण्यात यशस्वी झाले आहेत.

२०२५ च्या आकडेवारीनुसार, २०२४ च्या तुलनेत २५९ सायबर गुन्ह्यांची नोंद कमी झाली असून, तीन वर्षांनंतर प्रथमच अशी घट नोंदवण्यात आली आहे. सायबर गुन्ह्यांमध्ये झालेली ही घट सकारात्मक संकेत असली, तरी तपासाचे प्रमाण अत्यंत कमी आहे.

२०२५ मध्ये नोंद झालेल्या ४,८२५ प्रकरणांपैकी केवळ १,५४२ प्रकरणेच पोलिसांना उकलता आली. या प्रकरणांमध्ये एकूण १,४१० आरोपींना अटक करण्यात आली आहे.

मुंबई पोलिसांच्या माहितीनुसार, २०२५ मध्ये सर्वाधिक प्रकरणे शेअर बाजार गुंतवणूक फसवणूक (८५६) या प्रकारातील होती. त्यानंतर क्रेडिट व डेबिट कार्ड फसवणूक (६५५), नोकरीच्या ऑफरद्वारे फसवणूक (३०३) आणि विविध योजनांच्या नावाखाली झालेली फसवणूक (२६६) अशी प्रकरणे नोंदवण्यात आली.

वर्षभरात अश्लील संदेश आणि छळाचे २५२ प्रकरणे, तर डिजिटल अरेस्ट स्कॅमची १९१ प्रकरणे नोंदली गेली असून, हा सध्या सर्वाधिक आढळणाऱ्या सायबर गुन्ह्यांपैकी एक आहे.

लोकांमध्ये जागरूकताच एकमेव उपाय

सायबर गुन्हेगारांनी लोकांमधील इंटरनेट सुरक्षेबाबत आणि ऑनलाइन आर्थिक व्यवहारांबाबत असलेल्या जागरूकतेच्या अभावाचा फायदा घेतला आहे. यामुळे गेल्या दहा वर्षांत अशा गुन्ह्यांमध्ये मोठी वाढ झाली.

इंटरनेटचा वापर थांबवणे किंवा मर्यादित करणे अशक्य असल्याने, जागरूकताच एकमेव प्रभावी उपाय आहे.

मुंबई पोलिसांनी शाळा, महाविद्यालये आणि विविध सामुदायिक कार्यक्रमांच्या माध्यमातून सायबर जनजागृती मोहिमा अधिक वेगाने राबवल्या आहेत.

एकटे राहणाऱ्या ज्येष्ठ नागरिकांच्या घरी जाऊन त्यांना डिजिटल अरेस्टसारख्या ऑनलाइन फसवणुकीबाबत माहिती देण्यात येत आहे.

एका अधिकाऱ्याने सांगितले की, या उपाययोजनांमुळे २०२५ मध्ये सायबर गुन्ह्यांमध्ये सुमारे ५ टक्के घट होण्याची अपेक्षा आहे.