दक्षिण मुंबईतील, भारताच्या स्वातंत्र्याइतकेच जुने असलेले एक रुग्णालय आता शहरी पुनर्विकासाच्या प्रक्रियेला सामोरे जात आहे. बाबुलनाथ मंदिरासमोर असलेले रुक्मणी रुग्णालय (Ruxmani Lying Hospital) लवकरच नाना चौक येथे स्थलांतरित होणार आहे. त्याच्या जागी आलिशान उंच इमारत उभारली जाणार आहे.

रुग्णालयाचे वैद्यकीय संचालक डॉ. जगीश्वर पी. पांडे यांनी सांगितले, “आमची इमारत शंभर वर्षांहून अधिक जुनी आहे. दगडी बांधकाम असले तरी गेल्या काही वर्षांत रुग्णालय चालत असलेल्या भागाची रचनात्मक स्थिती खालावली आहे. एप्रिल-मेपर्यंत आम्ही येथेून हलणार आहोत.”

रुक्मणी रुग्णालय हे ग्रेड-३ वारसा इमारतींत मोडते. म्हणजेच, इमारत जीर्ण अवस्थेत असल्यास किंवा नवीन इमारतीमुळे परिसराच्या आकाशरेषेवर परिणाम होत नसेल तर ती पाडण्यास परवानगी असते. येथे 80 मजली उंच इमारत उभारली जाणार आहे. वारसा यादीत रुग्णालयाची स्थिती ‘फेअर’ अशी नमूद आहे.

संवर्धन वास्तुविशारद अभा नारायण लांबा यांनी म्हटले की, वारसा परिसर आणि ग्रेड-३ इमारतींबाबत सरकार जबाबदारी टाळत आहे आणि त्यांना पाडण्यास परवानगी देत आहे, ही अत्यंत दुर्दैवी बाब आहे.

स्थानिक पातळीवर ‘मॅटरनिटी होम’ म्हणून ओळखले जाणारे हे रुग्णालय तत्कालीन नामवंत स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. चिकुभाई चिमनभाई मेहता यांनी स्थापन केले होते. त्यांनी आपल्या आईच्या नावावरून रुग्णालयाचे नामकरण केले.

1960च्या दशकात त्यांनी ‘राम एक धर्मादा ट्रस्ट’ स्थापन केला. त्यांच्या निधनानंतर त्यांच्या बहिणी कुसुमबेन कनिया यांनी रुग्णालयाची जबाबदारी सांभाळली. 1980मध्ये ‘कॉनवेस्ट जैन ग्रुप ऑफ हॉस्पिटल ट्रस्ट’ यांना ट्रस्टमध्ये सहभागी करून घेण्यात आले.

रुक्मणी लायिंग-इन रुग्णालयात दरवर्षी सुमारे 900 बाळंतपण होतात, त्यापैकी सुमारे 40 टक्के रुग्ण आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांतील असतात. येथे स्त्रीरोगतज्ज्ञ, प्रसूतीतज्ज्ञ, नवजात शिशुतज्ज्ञ आणि बालशल्यचिकित्सक सेवा देतात.

याशिवाय, लायन्स क्लब आणि डॉ. कुलिन कोठारी (Bombay City Eye Institute & Research Centre चे संस्थापक) यांच्या सहकार्याने नेत्रशस्त्रक्रियाही करण्यात येत होत्या.

नेत्रचिकित्सा विभाग 1991 पासून शेजारच्या इमारतीत होता. मात्र, तो भूखंडही धुलेवा ग्रुप या बांधकाम व्यावसायिकाने विकत घेतल्याने तो विभाग हलवावा लागला. गेल्या सहा महिन्यांपासून नेत्रचिकित्सा सेवा चार्नी रोड स्थानकाबाहेरील के. जी. मित्तल रुग्णालयात सुरू आहे.

धुलेवा ग्रुपने एकूण चार भूखंड विकत घेतले आहेत. हे चारही भूखंड मिळून 3,000 चौरस मीटरपेक्षा अधिक क्षेत्रफळाचे आहेत. जे क्लस्टर पुनर्विकासासाठी आवश्यक असलेल्या 4,000 चौरस मीटरपेक्षा कमी आहे.

या चार भूखंडांवरील सर्व घरे आणि व्यावसायिक आस्थापने बांधकाम व्यावसायिकाने सरासरी 40,000 ते 50,000 प्रति चौरस फूट दराने विकत घेतली. येथील घरे 1,500 ते 2,000 चौरस फूट इतकी प्रशस्त होती. विकास हक्क मिळवण्यासाठी धुलेवा ग्रुपने सुमारे 300 कोटींहून अधिक खर्च केला आहे.

हा पुनर्विकास प्रकल्प डेव्हलपमेंट कंट्रोल रेग्युलेशन्स 33(7) अंतर्गत राबवला जाणार आहे, जो बेट भागातील जीर्ण आणि धोकादायक इमारतींच्या पुनर्बांधणीसाठी आहे. या नियमानुसार, विकासकाला जास्त एफएसआय देण्यात येतो, ज्यामुळे भाडेकरूंना त्याच ठिकाणी पुनर्वसन करता येते.

मात्र, या प्रकरणात चार भूखंडांवरील सुमारे 30 भाडेकरूंमध्ये केवळ दोन-तीन जणच नव्या आलिशान इमारतीत परतणार आहेत, असे धुलेवा ग्रुपचे भागीदार आणि सीईओ अनुज मेहता यांनी सांगितले.

नव्या टॉवरमधील प्रत्येक घर सुमारे 4,500 चौरस फूटपर्यंत असेल आणि त्याची विक्री किंमत अंदाजे 1.25 लाख प्रति चौरस फूट असू शकते. 80 मजली इमारतीत केवळ 50 घरे असतील. नागरी विमान वाहतूक विभागाने 290 मीटर उंचीपर्यंत बांधकामास मंजुरी दिली आहे.

पहिल्या 12-13 मजल्यांवर पार्किंग असेल, तर 3-4 मजले सुविधा विभागासाठी असतील. उर्वरित मजल्यांमध्ये निवासस्थानांसह रिफ्यूज आणि सर्व्हिस फ्लोअर्स असतील. कॅफे, क्रीडा क्षेत्र, पाहुण्यांसाठी स्वतंत्र सूट्स आणि बिझनेस सेंटर अशा सुविधा उपलब्ध असतील.

डॉ. पांडे यांनी स्पष्ट केले की, रुग्णालय कायमचे बंद होणार नाही. “आम्ही चार-पाच वर्षांसाठी नाना चौक येथील श्रीपती आर्केड येथे तात्पुरते स्थलांतर करू. त्यानंतर मूळ ठिकाणी अधिक मोठ्या कार्पेट क्षेत्रासह नव्या इमारतीत परत येऊ,” असे त्यांनी सांगितले.

सध्या रुग्णालयाचे क्षेत्रफळ सुमारे 8,700 चौरस फूट आहे. नाना चौक येथील तात्पुरती जागा सुमारे 7,700 चौरस फूट असेल, तर नव्या इमारतीत 10,000 चौरस फूटांहून अधिक कार्पेट क्षेत्र उपलब्ध होणार आहे.

हेही वाचा

अपंग उमेदवारांबाबत नवीन धोरण ठरवण्याचे रेल्वेला आदेश

हजारो प्रवाशांची शिळफाटापर्यंत बेस्ट बस मार्ग वाढवण्याची मागणी